Een warmtepomp verwarmt je huis door warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater op te nemen en die met een compressor op een hogere temperatuur te brengen. Een warmtepomp verbrandt dus niets: het systeem verplaatst bestaande warmte en gebruikt alleen stroom voor de compressor. Daardoor levert een warmtepomp 3 tot 6 kWh warmte per 1 kWh stroom, afhankelijk van het type.
Deze gids legt de werking stap voor stap uit, vergelijkt het rendement per type in een tabel en geeft drie concrete checks om te bepalen welke warmtepomp bij jouw huis past.
Hoe werkt een warmtepomp precies?
Een warmtepomp doorloopt continu een gesloten kringloop met een koudemiddel. Dat koudemiddel heeft een heel laag kookpunt, waardoor het zelfs bij vriesweer kan verdampen met warmte uit de buitenlucht. De kringloop bestaat uit vier vaste stappen:
- Verdamper: het vloeibare koudemiddel neemt warmte op uit de bron (lucht, bodem of water) en verdampt tot gas. Dit werkt al bij temperaturen tot ongeveer -20 graden.
- Compressor: de compressor perst het gas samen. Door de hogere druk stijgt de temperatuur naar zo’n 60 tot 80 graden. Dit is de enige stap die stroom verbruikt.
- Condensor: het hete gas geeft zijn warmte af aan het water van je verwarming en je tapwater. Het koudemiddel koelt af en wordt weer vloeibaar.
- Expansieventiel: het ventiel verlaagt de druk, waardoor het koudemiddel sterk afkoelt en weer warmte kan opnemen. De kringloop begint opnieuw.
Het principe is hetzelfde als bij een koelkast, maar omgekeerd. Een koelkast pompt warmte van binnen naar buiten; een warmtepomp pompt warmte van buiten naar binnen. Omdat de warmte zelf gratis uit de omgeving komt en alleen de compressor stroom vraagt, ligt het rendement ver boven de 100 procent.
Welke soorten warmtepompen zijn er?
Er zijn drie volwaardige typen en één tussenoplossing. De lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en is in Nederland het meest gekozen type. De bodemwarmtepomp haalt warmte uit een boring in de grond en haalt het hoogste rendement, tegen hogere aanlegkosten.
De lucht-lucht warmtepomp (in de praktijk een airco die ook verwarmt) blaast warme lucht een ruimte in, maar maakt geen warm tapwater. De hybride warmtepomp combineert een kleine lucht-water warmtepomp met je bestaande cv-ketel; de ketel springt alleen bij op de koudste dagen. Wanneer die tussenstap slim is, lees je in onze uitleg over de werking en kosten van een hybride warmtepomp.
Wat is het rendement (SCOP) per type warmtepomp?
Het jaarrendement van een warmtepomp heet de SCOP: de Seasonal Coefficient of Performance. Een SCOP van 4 betekent dat de warmtepomp gemiddeld 4 kWh warmte levert per 1 kWh stroom. De verschillen per type zijn groot:
| Type warmtepomp | SCOP in de praktijk | Warmte uit 1 kWh stroom | Warm tapwater |
|---|---|---|---|
| Lucht-water | 3,0 tot 4,5 (beste modellen boven 5,0) | 3 tot 4,5 kWh | Ja |
| Bodem (grond-water) | 4,5 tot 6,0 | 4,5 tot 6 kWh | Ja |
| Lucht-lucht | rond 4,5 (alleen ruimteverwarming) | circa 4,5 kWh | Nee |
| Hybride (lucht-water + cv-ketel) | 3,5 tot 4,5 voor het warmtepomp-deel | 3,5 tot 4,5 kWh | Via de cv-ketel |
Peildatum juli 2026, op basis van praktijkwaarden van Nederlandse installateurs en fabrikanten. Voor ISDE-subsidie eist de RVO een SCOP van minimaal 3,5, gemeten volgens norm EN 14825. De bodem is stabiel van temperatuur en wint daarom altijd op rendement; de buitenlucht schommelt, waardoor een lucht-water warmtepomp in een strenge winter tijdelijk lager uitkomt.
Hoeveel stroom gebruikt een warmtepomp per jaar?
Een volledige lucht-water warmtepomp in een gemiddelde tussenwoning of hoekwoning (120 tot 150 m²) gebruikt 3.500 tot 5.500 kWh stroom per jaar voor verwarming en warm water. De rekenregel is simpel: deel de jaarlijkse warmtevraag van je huis door de SCOP. Vraagt je woning 14.000 kWh warmte per jaar, dan verbruikt een warmtepomp met SCOP 3,5 daarvoor 4.000 kWh stroom; met SCOP 4,5 is dat 3.111 kWh. Hetzelfde huis, ruim 20 procent minder stroom: daarom loont het om op de SCOP te letten bij de aanschaf. Wek je zelf stroom op, dan drukt dat het verbruik in euro’s verder; bekijk daarvoor wat zonnepanelen kosten.
Welke warmtepomp past bij jouw huis?
Drie checks bepalen samen vrijwel altijd de uitkomst:
- De 50-gradentest. Zet je cv-ketel op een aanvoertemperatuur van 50 graden tijdens een koude week. Blijft het huis comfortabel warm, dan kan een volledige warmtepomp uit de voeten met je huidige radiatoren of vloerverwarming. Wordt het te koud, dan is eerst isoleren of een hybride warmtepomp de logische stap.
- De isolatiecheck. Een huis met energielabel C of beter en dubbel glas is meestal geschikt voor volledig elektrisch verwarmen. Bij een slechter label verbruikt elke warmtepomp te veel: isoleer dan eerst.
- De tapwatervraag. Wil je ook warm water uit de warmtepomp, dan valt lucht-lucht af en kies je tussen lucht-water, bodem of hybride.
De aanschaf- en installatiekosten lopen in 2026 uiteen van ongeveer €4.500 (hybride) tot €18.000 (bodem), en de ISDE-subsidie dekt daar een deel van: het startbedrag is sinds januari 2026 €1.025 plus €225 per kW plus €200 bonus voor een A+++ toestel. Een volledige kosten- en subsidievergelijking valt buiten deze werking-gids; laat voor een definitieve keuze altijd een warmteverliesberekening maken door een installateur.
Kort samengevat: een warmtepomp verplaatst gratis omgevingswarmte naar je huis via een kringloop van verdamper, compressor, condensor en expansieventiel. Alleen de compressor gebruikt stroom, en daardoor levert een warmtepomp 3 tot 6 keer meer warmte dan hij aan stroom verbruikt.
